घरपझोङ

 

घरपझोङको अर्थ सबैले मनपराएको गाउँ भन्ने बुझिन्छ । ठिनी मास्तिरको घरपझोङ किल्लामा घरका भग्नावशेष छन् जुन हिउँले खिइँदै गएका छन् । पहिला त्यहाँ वस्ती थियो । पछि डाँडाको वस्ती सररे थाक पाँच गाउँ (स्याङ्, ठिनी, मार्फा, छैरो र चिमाङ) बनेका ।
इतिहासविद् डा. रमेश ढुँगेलका अनुसार मुस्ताङ भेगमा आठौँ शताब्दीको मध्यताका या–लुङर्् सैन्यका साथमा बौद्ध परम्पराको प्रवेश हुँदा शे–रिव नामको स्थानीय राज्य अस्तित्वमा थियो । त्यसको केन्द्र पनि घरपझोङ नै थियो ।
घरपझोङको दरबारमा बसेर राजा ठोकरचेन शासन चलाउँथे । उनको निधारको तल्लो भाग (दुई आँखी भौं बीच)मा कालो कोठी थियो । त्यही भएर उनलाई तीन आँखे राजा भनिन्थ्यो । घरपझोङमा पानी अभाव भएपछि ठिनीमा वस्ती सरेको अनुमान छ । राजा ठिनी बसे, कतिपय गाउँले अन्यत्र सरे ।
‘गरावजोङ’ शब्द अपभ्रंस भएर घरपझोङ भनिएको । डाँडामा भग्नावशेषसँगै एउटा नयाँ चैत्य पनि छ । डाँडाबाट ठिनी गाउँ, धौलागिरि, निलगिरि, स्याङ हिमाल, जोमसोम, कालीगण्डकी र ढुम्बा ताल आदि छर्लंग देखिन्छ ।